ગુજરાતના રણકચ્છ, સૌરાષ્ટ્ર અને ચરોતરના લોકદુહાઓમાં જેહ્વારા, વીજા, દાદી, મામેરા જેવા વિષયો છે.
ગુજરાતી સાહિત્યના કાવ્યશાસ્ત્રમાં દુહો (Duha) એક અત્યંત લોકપ્રિય અને પ્રાચીન છંદ છે. આ છંદનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે શૃંગાર, વીર, કરુણ અને ભક્તિ રસના કાવ્યોમાં થાય છે. 'દુહો' શબ્દ સંસ્કૃતના 'द्विपदी' (બે પદ વાળી રચના) પરથી ઉતરી આવ્યો છે. તે હિન્દી, અવધી, બ્રજ અને ગુજરાતી સાહિત્યનો અભિન્ન ભાગ છે.
ઘણા ગુજરાતી શિક્ષકોએ "Duha Chhand ni Samaj" વિડિઓ બનાવી છે. તેમની વિડિઓની નીચેની ડિસ્ક્રિપ્શનમાં PDF ડાઉનલોડની લિંક હોય છે. Saumil) નો ઉપયોગ જરૂરી છે.
ગુજરાતી ભાષામાં દુહા છંદનો સુવર્ણકાળ ભક્તિ યુગ (૧૪-૧૭મી સદી) રહ્યો છે.
| કવિ/લેખક | પ્રસિદ્ધ ગ્રંથ/કૃતિ | દુહાઓની સંખ્યા (અંદાજે) | | :--- | :--- | :--- | | નરસિંહ મહેતા | 'અમૃત લાવણી', 'હરિષ્ટિકા' | ૭૦૦+ | | પ્રેમાનંદ ભટ્ટ | 'ઓખાહરણ', 'સુદામા ચરિત્ર' | ૧૦૦૦+ | | શામળ ભટ્ટ | 'પદ્માવતી' | ૫૦૦+ | | અખો રઘુવંશી | 'અખો ગીતા' | ૨૦૦+ (અનુવાદ) | દેતા જાવ સૂંડાક।।
નીચે હું તમારા માટે ત્રણ સ્વરચિત ગુજરાતી દુહા (છંદ મુજબ) રજૂ કરું છું. આ પ્રકારનો સંગ્રહ તમે તમારી જાતે PDF સ્વરૂપે ડિજિટાઇઝ કરી શકો છો:
દુહો 1 (નીતિ):
ગગન ગરજે ત્યાં ઘટા, ઝરે નિર્મળ નીર।
નર કર્મની જ્યાં રજા, ત્યાં શોભે ગુણગંભીર।। મામેરા જેવા વિષયો છે.
દુહો 2 (ભક્તિ):
રોમ રોમ વસે રઘુપતિ, મનમાં પ્રીત અપાર।
દુહો દયારામ કહે, સહજે થાય ઉદ્ધાર।।
દુહો 3 (શૃંગાર):
વનના વાયરા વ્હાલડા, મંદ મંદ મુખ ફૂંક।
મારા પ્રીતમનો પત્તો, દેતા જાવ સૂંડાક।।
ટીપ: વાસ્તવિક ગુજરાતી દુહા છંદ pdf માટે ગુજરાતી યુનિકોડ ફોન્ટ (Shruti, Saumil) નો ઉપયોગ જરૂરી છે.